Over het bouwen van scenario’s

(mei 2014)

Het is goed dat er scenario’s worden gebouwd. Altijd beter dan één weg die wordt uitgelijnd. Of is dat misschien anders? Veel discussies laten immers zien dat scenario’s als begrip verschillend worden gedefinieerd. Dat maakt het er niet makkelijker op.

???????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????Laat ik deze blog dan ook maar een verkenning noemen – een rondje langs de velden. Wat voor scenario’s kom je zoal tegen, maar ook: waar had je graag scenario’s willen zien terwijl ze nu ontbreken?!

SCENARIO’S = BELEIDSALTERNATIEVEN
‘Voor onze toekomst hebben we 3 scenario’s de revu laten passeren’. En dan moet je dus kiezen.
Voor een gemeente gaat het dan over profielen als ‘woonstad’, ‘betrokken gemeenschap’ of ‘enerverende stad’. Voor een bedrijf kom je profielen tegen als ‘beheerste groei’, ‘voorop in vernieuwing’, ‘van alle markten thuis’ of juist ‘uw specialist in…’ En dan moet je dus kiezen.
Het moeilijke bij deze alternatievenstrijd is dat het vaak om appels en peren gaat. De beleidsalternatieven zijn verschillend geladen, en daarom sluit het ene alternatief de lading van het andere alternatief níet uit. Maak zelf maar de combinaties: een beheerst groeiende specialist, een enerverende woonstad, enzovoort.
Dit soort scenario’s zijn misschien wel handig bij een gesprek over identiteit, maar of het je helpt in de grote sturingsvragen is de vraag. Met sturing op identiteit doe je maar een klein dingetje. En of het echt een scenario is…..

SCENARIO’S = TOEKOMSTDROMEN
Dat is vaak maar een kleine stap. Dromen over de toekomst zijn doorgaans heel erg verschillend, en veronderstellen zo’n beetje dat je zélf je toekomst kan kiezen. Misschien wel leuk voor de discussie, maarrre…..
Hoe komen we toch op het idee dat je in je eentje helemaal zélf je toekomst kan kiezen?! Een gemeente heeft natuurlijk vooral zijn burgers en de in die gemeente werkzame bedrijven en instellingen nodig. Wat zijn hún plannen, ideeën, mogelijkheden en gevoelens? De overheid is maar één van de vele spelers, die zich bovendien graag wil bekwamen in de rolneming van ‘dingen mogelijk maken’. Een bedrijf heeft op een andere manier een omgeving: klanten, concurrentie, technologie, verschuivende verhoudingen in de markt, leveranciers, vraagontwikkeling. Van die omgeving moet je zeker niet bang worden; het is wél voorwaardelijk om je eigen toekomstbeeld mee te baseren op een analyse, een gesprek, en elkaar spiegelen.
En wie zegt dat er niks tussen kan komen? Een mooie droom kan een prima beleidsalternatief zijn. Maar houd asjeblieft in de gaten dat er omstandigheden zijn (van wereldeconomie tot cultuurveranderingen, van rente tot technologie, van opvattingen tot schaalveranderingen) die sterk mee-bepalen welke kanten jouw droom op kan gaan.

HET VERBORGEN SCENARIO
Die kom je overal tegen.
Zo is er de vaste idee dat technieken of werkwijzen elkaar opvolgen: de een vervangt de ander – en de ander verdwijnt. Maar dat is dus niet altijd zo. Technieken blijven heel vaak naast elkaar bestaan. Het ontstaan van een wereldnorm voor audio, voor kleding, voor concentratie of deconcentratie, wordt steeds weer doorkruist.
Denk ook eens aan transport: ook rijke mensen kozen voor de fiets in de stad; in bijvoorbeeld Frankfurt was dat een autonome ontwikkeling – naast de Duitse auto topmerken. Achteraf moest in de stad ruimte gevonden worden voor fietspaden. Ander voorbeeld: de fabrieken voor vinylplaten en nieuwe platenspelers doen het weer aardig, en zolders worden opgeruimd op zoek naar een Lenco, Thorens of Garrard – zomaar, vanzelf. Nog een ander voorbeeld: bij derivaten dachten investeerders ‘de Europese rente kan toch niet zo diep zakken’ – maar waarom níet als je weet dat in de US hele lage rentes dagelijkse kost zijn?!
Pas op met vaste veronderstellingen. Met verborgen scenario’s. Er zijn té veel voorbeelden waar transparantie, gevoel voor mogelijkheden en dus voor scenario’s, worden gemist.

Ook in de demografie hebben we er ontzettend vaak naast gezeten, terwijl we er wél ons bedrijfs/overheids/investeringsbeleid naar hebben gericht. Ook nu kijken CBS/CPB/PvL weer 30 jaar vooruit, en dat doen ze maar op één manier. Welke keuzes hebben ze gemaakt, welk scenario hebben zij gekozen?
Eerder liet ik zien dat het verborgen beleidsscenario voor huishoudensgroei eenzijdig is. Men mikt op huishoudensverdunning – maar huishoudensverdikking kan toch ook? (zie blog ‘kan dat ook, huishoudensverdikking?’). Verder denkt men dat de economie van West Nederland zó sterk is dat 75% van de nieuwe huishoudens dáár gaat wonen – maar het kan natuurlijk net zo goed, net als in de afgelopen 100 jaar, bij 50% blijven. (zie blog ‘vergeten we weer om in scenario’s te denken’). Dit soort scenario’s betekenen óf 30% minder woningproductie, óf 30% woningen in een ander landsdeel – óf allebei. En tel daar ook nog maar ruimte voor werkplekken en transport bij. En wat ruimte om te ademen.
Een extra bewijs voor de noodzaak van scenario’s en transparantie van gepresenteerde ‘feiten’ en ‘beleidskeuzes’.

WAAR MOET JE OP LETTEN BIJ SCENARIO’S?
Heb vooral een eigen opvatting, een eigen droom, een eigen stip op de horizon. Dat stimuleert, en helpt je met het richten van je inzet. Maar scenario’s bouwen, dát moet dan nog wel even gebeuren.
Scenario’s gaan immers niet over eigen dromen en plannen, maar zetten je juist weer met beide benen op de grond. Scenario’s kijken naar de invloeden van ‘buiten’: de wereld van mensen en economie. Rente, technologie, markt, cultuur, communicatie, transport, vertrouwen – en andere veranderlijke zaken. Scenario’s laten zien hoe breed de marges zijn waarbinnen beleidskeuzes, in relatie tot mens en markt, hun weg moeten vinden.
Geen hardomlijnde alternatieven, maar juist marges die je in staat stellen – gegeven een hoofdrichting – open te staan voor die invloeden. En instrumenten en strategieën die je weer in staat stellen daar adequaat op te reageren.

(Deze blog is eerder geplaatst op het linkedin platform van Platform31)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s