Regels zíjn geen afspraken

oktober 2015

SSW-large‘Hier moet je onze afspraak ondertekenen’ zei de ambtenaar tegen de bijstandscliënt in een documentaire over ‘De Tegenprestatie’. In Rotterdam is de van de Participatiewet afgeleide regel dat je een tegenprestatie levert, vaak nog voordat je bijstand krijgt uitgekeerd. We mochten meekijken in een hele reeks gesprekken vanuit een vast camerastandpunt. Fascinerende tv – die heel veel vragen opwierp.
Ik bleef haken bij het gebruik van het concept ‘afspraken’

‘Wij spreken af dat je om 1 uur vannacht thuis bent’, zegt de vader tegen zijn 16-jarige zoon. Die zoon zal het haarfijn aanvoelen en denken: ‘hoezo afspraak, dat zijn jouw regeltjes en ideetjes, ouwe.’
‘Dat zijn nu eenmaal de afspraken in dit land’, zeggen we ook wel eens belerend. Onzin, wetten zijn geen afspraken. Wat is er op tegen om daar voor uit te komen en te zeggen: ‘dat is in dit land nu eenmaal in de wet zo opgeschreven’? Het wetgevingsproces in ons land is heel netjes geregeld, net zoals de wetsuitvoering en het wettelijk toezicht. Maar noem dat géén afspraken.

Afspraken zijn persoonlijk. Afspraken worden gemaakt op basis van gelijkwaardigheid. We hebben beide een belang bij onze afspraak; we moeten er ook allebei wat voor doen. Als we verstandig zijn helpen we elkaar de afspraak na te komen; die houding zit in de gelijkwaardigheid en in dat wederzijdse belang besloten.

Wat er aan die Rotterdamse tafel gebeurde had helemaal niks met afspraken te maken. Er is een wet, en Rotterdam heeft als uitvoerder daarvan besloten die aldus uit te voeren. Dat is hun goed recht. De bijstandscliënt wordt daarover geïnformeerd. Jij moet vier keer per week solliciteren en daarvan het bewijs laten zien, jij moet elke donderdag propjes prikken in een oranje hesje, en je moet op sollicitatiecursus. Over 3 weken maken we een vervolgafspraak. Allemaal doen, anders word je 30% gekort.
Ik heb het niet over redelijkheid van die eisen. Maar doe nou niet alsof dit afspraken zijn, dit is 100% regelend en dwingend. Leg dit níet vast in een afsprakenformulier, vraag niet om een handtekening onder die afspraak. Leg het gewoon vast. Doe een beetje zakelijk, asjeblieft, met een persoonlijke toon als daar ruimte voor is. Geef de regels mee en maak een vervolgafspraak.
Je bent niet gelijkwaardig. De een is de baas en de ander moet volgen. De een past de regel toe waar de ander zich aan moet houden. Zoals het nu gaat (‘wij spreken af dat jij enz”) klinkt en voelt verschrikkelijk paternalistisch.
Dat zoontje aan het begin van deze blog heeft daar zo zijn eigen gedachten over.