De ‘Rotterdam’ vaart uit

(januari 2014)

De ‘Rotterdam’ is het grootste gebouw van R’dam.
De ‘Rotterdam’ is in de crisis gebouwd.
De ‘Rotterdam’ is het 2e in R’dam gerealiseerde ontwerp van Rem Koolhaas.
Dat is allemaal waar, en ook best bijzonder.
Het is in ieder geval een gebouw waar over gesproken wordt. Maar gaat ‘de Rotterdam’ een mooie toekomst tegemoet?

tempelhof_luftHet lastigste is dat de discussie over de echte waarde van het gebouw niet wordt gevoerd. Doen we dat niet omdat het van een starchitect is? Volgens mij kunnen we niet snel genoeg met die discussie beginnen – om toekomstige problemen voor te zijn.

Wat zien ik?
Sta ik aan de overkant, een beetje stroomopwaarts, voor die mooie architectuur aan de Boompjes: dan zie ik dat de brug bijna wegvalt tegen een grote grijze doos. De Kop van Zuid, met dat amalgaam van torens en vertrekhallen, kan ik niet meer zien.
Kom ik van de Coolsingel, de brug op, dan rij ik tegen een dominant grijs blok aan. Dat domineert de fijnheid en gelaagdheid van de Kop van Zuid rechts van mij, en de best aardige bebouwing links van mij. Een mooi slank torentje is een lucifer geworden.
Loop ik ’s avonds terug van het Deliplein, dan kijk ik de haven rond en geniet ik van die prachtige bouw rondom mij. Deze haven is échte ruimte geworden, met gevarieerde wanden die de ruimte/haven betekenis geven. Alleen dat ultrabrede en hoge blok is een beetje uit de maat.
Eerder dacht ik dat al, toen ik bij daglicht Katendrecht opliep. Ik was op zoek naar de in recencies aangehaalde fijnzinnige verschuivingen in het blok. Maar dat is glad in zijn afwerking en heeft de kleur van mijn auto (galacticgrey). Er zijn inderdaad verschuivingen, er zijn streepjes licht, maar die verliezen het van de grote eenduidige maat en kleur van het gebouw.

Het gebouw is dominant, brutaal aanwezig. Het past in de theorie van de starchitect dat een gebouw ook zichzelf mag zijn, en zich echt niet hoeft te voegen naar wat er al staat. Dat is in zichzelf waar – maar andere gebouwen opzij duwen en een rivier- en havenwand vervlakken is toch niet een verdienste?!

De Zwarte Madonna in Den Haag is recent afgebroken. Dat was een interessante poging om zo’n middeneuropees blok met een groen binnenhof ook in onze delta kans te geven. Grandioos mislukt – reden voor de daar betrokken starchitect om de schuld aan de regels te geven. Het was een statement, zei hij al 5 jaar na oplevering. Het gebouw was een bijdrage in een debat, niet een slecht ontwerp. Me zolûh, zegt een Hagenees dan: het is gewoon een slecht gebouw.
De ‘Rotterdam’ is een groot gebouw dat onderstreept dat een gebouw zichzelf kan zijn, een stad in zichzelf – dat is nu eenmaal het credo van de betrokken starchitect. Nou én, zegt een Rotterdammer dan: het is toevallig wel míjn stad, en dat gebouw lijkt nergens naar.
Afbreken hoeft natuurlijk niet. Er zijn wel heel veel zorgen. Discussie voeren: graag! De toekomst is al begonnen.

Discussie over de toekomst van het gebouw
Kan dit gebouw écht de toekomst aan, is het ten diepste flexibel, zowel bouwtechnisch als markttechnisch? Is het een ‘solid’ zoals we dat tegenwoordig noemen?
Koolhaas is daar opvallend optimistisch over. Nu al weten we dat er een kantoor in komt, en woningen, en een hotel. Dus reken maar, dit gebouw kan alles aan, zo lijkt hij te redeneren. Maar het gebouw is echt nog niet vol. En de plint – de ontmoeting met de straat – kent nog veel ongeduide ruimte. Nu al moet je een beetje bang zijn voor een onthutsende ronde om het gebouw: wat is dit veel, waarom gebeurt er zo weinig, wat is er ineens veel niet-beleving hier op de Kop van Zuid!
De suggestie is dat er van tevoren veel is nagedacht over de brede bruikbaarheid van het gebouw. Gezien de maatvoering van de verdiepingen mag je daar toch wel aan twijfelen. Is er oprecht met elkaar gesproken, was er ruimte voor tegenspraak? Bovendien: het zijn ook zo véél meters. Je kan wel – onder verwijzing naar Azië – zeggen dat dit gebouw een stad in zichzelf is, maar dat zijn hele grote woorden. Je wíl het wel, natuurlijk.
De wens is dat het gebouw nú waarde toevoegt aan de directe omgeving van de Kop van Zuid, en dat de omgeving op zijn beurt waarde toevoegt aan het gebouw. Rotterdam is binnen Nederland een bijzondere stad, je moet echt op reis om de stad ten volle te genieten in zijn spannende variatie. Op heel veel plekken – ook ver van het centrum – gebeuren spannende dingen. De Kop van Zuid is zo’n plek.

Nu het gebouw er tóch staat: aan het werk dan maar. Dat is best nog wel een klus, hoor. Natuurlijk hadden we dat drie jaar eerder moeten doen. Maar zo is het toevallig niet gelopen.
‘De Rotterdam’ is nog niet af. Laten we investeren – denkkracht, creativiteit – in het nu en in de toekomst van het gebouw.

Deze blog werd eerder gepost op het linkedinplatform Economie&Ruimte. Veel – hier verwerkte – discussie met bijdragen van Klaas Brouwer, Joost Dolhain, Milou van Rijn en Sors de Vries.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s