Ein Volk in Bewegung kann niemand aufhalten

(9 november 2014)

P1000748Een prachtige zin, uit een andere tijd, die om nader onderzoek vraagt. Het is op het oog een waardevrije vaststelling, gemunt door Amilcar Cabral. Die zei het vast in het Portugees – maar ik ken alleen maar de Duitse evenknie van die zin.

25 jaar geleden deed ik om 8 uur het nieuws aan en ik zag wat iedereen zag. De vele maanden daarvoor had ik al aanzwellende mensenmassa’s gezien, op terreinen van ambassades en lopend rond de kerk in bijna elke Duitse stad.
De massa van 9 november 1989 was onnoembaar groot, liep één kant op, gedomineerd door verbazing en eerder in rust en vol verwachting dan met haast. En ze liepen dus gewoon die onneembare grens over, al die individuen, die hele massa. En toen dacht ik dus ‘ein Volk in Bewegung kann niemand aufhalten’.

De zin heeft zijn oorsprong in de opstand tegen de Portugese kolonisator van Guinee Bissao en de Kaapverdische Eilanden. Pakweg 45 jaar geleden, socialistisch geïnspireerd – en daar is niks mis mee. Beoordeel doel en methode, dat was daar op die plek en in die tijd bewonderingswaardig.

De zin is waardevrij, een vaststelling. Maar zodra toegepast in een situatie, dan wordt hij geladen en beladen met motieven, gedrag en met waarden. Een klein onderzoek: word ik altíjd warm van dat gevoel van een niet te stuiten massa?!

Als het gaat om een open groep, om eigenwaarde en meer vrijheid (motieven); als het gestaag, onontkoombaar en in de kern geweldsvrij is (gedrag); als het gaat om hoop, verlangen en vertrouwen (waarden) – dan word ik warm van die zin. Dan denk ik aan de val van de muur en aan Ghandi.

De onzekerheid groeit als geweld toch een beetje een rol gaat spelen. Geweld heeft zijn eigen aantrekkingskracht en een zelfstandig draaiend motortje. Hoe positief de motieven én de waarden ook zijn, een ‘beetje geweld’ of ‘selectief geweld’ zijn moeilijk stuurbaar. Dat was de razend moeilijke evenwichtsbalk van het oude ANC van Mandela.

De onzekerheid groeit ook als handel in leed en hoop een rol speelt. Al die niet te stoppen bootjes in de Middellandse Zee zijn niet alleen gedreven door oorlog en economie. Het is een open groep met een bijzondere mengeling van moedeloosheid en verlangen; het gaat over eigenwaarde, vrijheid, kansen, hoop, de behoefte aan rust en een gewoon leven – dat speelt allemaal een rol. Een razend moeilijke evenwichtsbalk in het beoordelingsvermogen van het oude Europa en ook van onszelf, gewoon als mens met alle wankelheid die ons – of in ieder geval mij – eigen is.

Als het gaat om een gesloten groep, om macht en om het afwijzen van ‘de ander’ (motieven); als het wordt gekenmerkt door én organisatie én geweld én chaos (gedrag); als het gaat om angst, jaloezie en onzekerheid (waarden) – dan word het koud om mijn hart. Dan kom je bij fascisme, bij IS, bij het lynchen van homo’s of zwarten. Lees Hannah Ahrendt.
Dan kom je dicht bij je angst. Hoe kan je zo’n beweging tegenhouden? Die vraag houd me bezeig – en ik heb nog steeds geen antwoord gevonden.

“Ein Volk in Bewegung kann niemand aufhalten” bespeelt onze angst, onze twijfel –
én ons verlangen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s