Vrijwaring van angst en onzekerheid

(juli 2013)

Een prachtige regel en waarde, deze wens om onszelf en anderen te vrijwaren van angst en onzekerheid. Waar komt die waarde vandaan, heb je er in de praktijk van alledag ook wat aan? Het is een semi-klassiek grondrecht, één van de four freedoms die president Roosevelt formuleerde.

P1000748Zijn Freedom from Fear heeft stellig eeuwigheidswaarde maar wordt ook gekenmerkt door de context van zijn tijd (1941). De actualiteit van het grondrecht wordt zichtbaar als Aung San Suu Kye deze ‘freedom from fear’ betekenis geeft in háár tijd en in háár land (Myanmar, 2010).
Zonder daar veel moeite voor te doen kan je de vrijwaringsregel ook betekenis geven in het dagelijkse verkeer tussen mensen. Zie ‘vrijwaren’ als kompaan van ‘vertrouwen geven’, en je bent al een eind op weg.

In 1941 ging het Roosevelt onder andere over het belang van vrede, en dus over de taak van de staat om burgers te vrijwaren van angst voor oorlog. Maar ook en vooral had hij het over het belang van een goede basis voor sociale grondrechten – groot thema in zijn politiek. Werk, onderdak, persoonlijke veiligheid, onderwijs en gezondheid vrijwaren mensen van angst en onzekerheid. In de praktijk van alledag heeft ‘freedom from fear’ vooral op het vlak van sociale grondrechten betekenis gekregen.
Aung Sun Suu Kye bracht in 2010 een nieuwe maar verwante betekenis. In lijn met Roosevelt en anderen stelt zij dat het zaak is burgers te vrijwaren van angst en onzekerheid omtrent het optreden van de staat. Haar opmerkelijke aanvulling is de ogenschijnlijke omkering van die gedachte: de staat en haar dienaren moeten op hun beurt worden gevrijwaard van de angst om macht kwijt te raken. Aftreden en terugtreden moeten niet eng zijn – of we het nu over Assad of over Myanmarese generaals hebben. Het is immers díe angst die regimes corrumpeert en hen in potentie aanzet tot geweld.
Zo bezien is de vrijwaring van angst en onzekerheid de kurk van een democratische en dús geweldloze en open samenleving. Democratisch, omdat politieke meerderheden elkaar zonder geweld kunnen opvolgen; een open samenleving, omdat niemand beducht hoeft te zijn voor geweld en zich in aanzet geborgd weet.

De vrijwaringsregel beperkt zich in zijn werking en betekenis niet tot grote zaken als oorlog, dictatuur of democratie, en diepe crises. Ook in de dagelijkse praktijk van maatschappelijk en persoonlijk welbevinden, en de relatie daarvan met de bestuurscultuur, is een goede bedding voor de vrijwaringsregel te vinden.
Vrijwaring van angst en onzekerheid gaat er in essentie over om ruimte te geven aan bestaanszekerheid, persoonlijke veiligheid en zelfbeschikking.

  • Even tussendoor. Een idee dat ik wil doorgeven. Geef aan élk van die drie dimensies van vrijwaring – bestaanszekerheid, persoonlijke veiligheid en zelfbeschikking – een persoonlijke en tegelijk meer praktische betekenis. Dan zie je dat de vrijwaringsregel óók betekenis kan worden gegeven in relaties tussen mensen. Op alle mogelijke momenten en in alle mogelijke situaties. Tussen geliefden, op de werkvloer, tussen dokter en patiënt en tussen ouder en kind. Vertrouwen geven, borgen, vrijwaren.

Zware kost, zult u zeggen. Zo is het maar net.

Terug naar staat, overheid en politicus. De staat mag in zijn handelen en niet-handelen dus nóóit de bron zijn voor onzekerheid. De staat moet het toonbeeld zijn van betrouwbaarheid, openheid en rechtvaardigheid. De staat is naar karakter tot veranderen bereid, kan luisteren en ruimte geven, is toegankelijk en daadkrachtig, is niet onberekenbaar maar juist voorspelbaar.
De weifelende staat/overheid/politicus doet het precies verkeerd, net zoals de staat/overheid/politicus die onvoorspelbaar is. Tenslotte geldt het ook voor de staat/overheid/politicus die burgers geen vertrouwen geeft en niet het gevoel dat ze worden gehoord. Die bestuursstijl – een beetje doof, weifelend, traag, slecht voorspelbaar, ogenschijnlijk zijn eigen gang gaand – creëert onzekerheid, gebrek aan vertrouwen en op zijn tijd individueel ervaren angst.
Elke bestuurder en elke bestuursgeneratie moet daar over nadenken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s